‘We dragen dit al jaren met ons mee,’ zei mijn moeder. ‘Deze… deze knoop van schaamte en woede. Jij… jij had gewoon…’
‘Heb ik het je al gezegd?’ vroeg ik. ‘Je eraan herinnerd? De documenten erbij gehaald? Dat heb ik geprobeerd. Je wuifde het weg. Je rolde met je ogen. Je veranderde van onderwerp. Je maakte grapjes over hoe ‘dramatisch’ en ‘gevoelig’ ik wel niet was. Je deed alsof ik dankbaarheid eiste, terwijl ik alleen maar een simpele erkenning van de realiteit wilde.’
Er viel een zware, ongemakkelijke stilte tussen ons.
‘Daar gaat die uitzetting over,’ zei ik. ‘Niet over wraak. Niet over straf. Maar over grenzen. Een consequentie voor het feit dat ze me als een kind behandelden, lang nadat ik volwassen was geworden, lang nadat ik degene was geweest die iedereen financieel overeind hield.’
Mijn vader staarde naar zijn handen. « Waar zullen we heen gaan? » fluisterde hij. « We zijn niet meer zo jong. We hebben niet veel spaargeld. Het bedrijf— »
‘James heeft me een berichtje gestuurd,’ zei ik. ‘Hij wil de gegevens van mijn advocaat. Hij gaat je helpen een betaalbare woning te vinden. Een kleiner huis. Een appartement. Iets wat binnen je budget past. Hij is goed met cijfers. Hij is eerlijk.’ Ik haalde diep adem. ‘Je zult niet dakloos worden. Zo wreed ben ik niet. Ik kan dit spelletje gewoon niet langer met je meespelen.’
‘Jij bent mijn dochter,’ zei mijn moeder. ‘Het is jouw plicht om voor ons te zorgen als we oud zijn.’
Ik was die rij zo zat. Ik voelde de last ervan op mijn schouders drukken, zoals altijd.
‘Ik heb voor je gezorgd,’ zei ik. ‘Vijftien jaar lang. In stilte. Grondig. Zonder publiekelijk te klagen en zonder je voor de familie te vernederen. Ik zal me niet verontschuldigen voor het feit dat ik er uiteindelijk op sta dat de zorg die ik geef niet ten koste gaat van mijn waardigheid.’
Maya stapte toen naar voren, ze kon zich niet langer inhouden.
‘Oma,’ zei ze. ‘Weet je wat ik me het meest herinner?’ Ze keek hen beiden aan. ‘Dat je tegen mensen zei dat mama lui was. Dat ze geluk had dat je haar hier ‘liet’ blijven. Dat je me in feite opvoedde. Bij elke feestdag. In kleine opmerkingen. In grapjes waarvan je dacht dat ik ze niet begreep.’
Mijn moeder opende haar mond, sloot hem weer.
‘En ik geloofde je,’ vervolgde Maya. ‘Toen ik klein was. Want waarom zou mijn oma liegen? Maar toen begon ik te merken dat als er iets kapot ging, mama het repareerde – of iemand inhuurde. Als ik iets nodig had voor school, betaalde mama. Mama werkte tot diep in de nacht. Mama vulde alle formulieren in. Mama regelde elke rekening die binnenkwam.’
De tranen stroomden over haar wangen, maar haar stem bleef onveranderd.
‘Je hebt haar verhaal genomen,’ zei ze, ‘en het herschreven zodat zij de slechterik was in plaats van de heldin. En je hebt dat voor mijn ogen gedaan.’
Het gezicht van mijn vader vertrok. « Maya, lieverd, we wilden je nooit het gevoel geven dat je… »
‘Maar dat heb je wel gedaan,’ zei ze. ‘En als dit nodig is om je eindelijk de waarheid te laten inzien, dan ben ik blij dat ze het uiteindelijk gedaan heeft.’
Mijn moeder staarde haar aan, er barstte iets in haar blik – pijn, woede en een vleugje schaamte.
‘Dertig dagen,’ zei mijn moeder uiteindelijk, met een vlakke stem. ‘Geeft u ons dat?’
‘Dat stond al in de kennisgeving,’ zei ik. ‘Dertig dagen. Ik zal je spullen niet op het gazon gooien. Ik zal ‘s nachts de sloten niet vervangen. Ik wil je zelfs helpen met je papierwerk als je dat wilt. Maar over dertig dagen is dit huis in de praktijk van mij, net als op papier.’
‘Ga je het echt verkopen?’ vroeg mijn vader.
‘Ik ga echt mijn opties overwegen,’ zei ik. ‘Misschien verkopen. Misschien verhuren. Misschien hier nog even blijven tot Maya haar draai heeft gevonden in de studentenwoningen van de medische faculteit en ik heb besloten waar ik wil wonen. Waar het op neerkomt is: ÍK beslis. Niet jij.’
