Volkstradities kenden vaak een mystieke betekenis toe aan de duim. In veel culturen geloofde men dat de duim, tussen de vingers gevouwen, bescherming bood tegen ongeluk, jaloezie of het zogenaamde boze oog.
Dit geloof verweefde de sociale en beschermende functies van het gebaar: het kon verzet uitdrukken, maar ook een vorm van magische bescherming oproepen.
Het vijgengebaar was daarom meer dan alleen een speelse beweging; het was een symbool van veerkracht, een manier voor individuen om hun eigen kracht te tonen en een subtiele verwijzing naar persoonlijke of spirituele kracht.
Sociaal en familiaal gebruik
Na verloop van tijd ontwikkelde het vijgengebaar zich verder dan een openbare of gemeenschappelijke uiting en werd het een vast onderdeel van het gezinsleven. Grootouders en oudere familieleden gaven het door als een onschuldige en vermakelijke manier om kinderen te plagen, een beetje gezag uit te oefenen of te reageren op luchtige uitdagingen.
Tijdens het spelen in de kindertijd werd het gebaar een soort geheime taal: het kon weigering, moed of solidariteit overbrengen zonder confrontatie of verbale uitleg.
In sommige gevallen had het gebaar een emotionele betekenis. Kinderen gebruikten het bijvoorbeeld om stille moed of vastberadenheid te tonen, terwijl ouders of oudere familieleden het gebruikten als een geruststellend gebaar in onzekere momenten.
Het kan bijvoorbeeld voorkomen bij afscheid nemen, in kleine gebaren van troost bij langdurig vertrek, of in speelse tegendraadsheid wanneer een kind voet bij stuk probeert te houden.
De dubbele functie van het gebaar – als speels sociaal hulpmiddel en als emotioneel symbool – maakte het tot een uniek veelzijdige vorm van communicatie.
