Zelfs in de politiek zien we hoe belangrijk symbolen van macht zijn. Denk aan de reacties toen François Hollande ervoor koos om geen traditionele viering te houden op 14 juli, of toen Nicolas Sarkozy werd gefotografeerd tijdens het joggen. Een president in sportkleding? Dat voelt voor velen ongepast. Deze houding wordt versterkt door religieuze invloeden: eeuwenlang heeft de kerk een hiërarchisch model gepromoot waarin autoriteit centraal stond. Daardoor verwachten werknemers vaak meer van hun leidinggevende dan realistisch is. In landen met een protestantse cultuur, zoals Scandinavië of het Verenigd Koninkrijk, is de relatie met autoriteit veel informeler en gelijkwaardiger. Dialoog en pragmatisme staan daar centraal.
Relaties verstijfd door de cultuur van diploma’s en titels
In Frankrijk blijven hiërarchische relaties sterk beïnvloed door een elitair systeem. Een diploma of titel geeft automatisch status en legitimiteit. In hun culturele analyse noemen Fons Trompenaars en Charles Hampden-Turner dit “toegewezen status” (2), in tegenstelling tot “verworven status”, die gebaseerd is op ervaring en prestaties. In Duitsland bijvoorbeeld is de hiërarchie vlakker. Veel leiders zijn begonnen op de werkvloer en hebben zich opgewerkt. Hierdoor is er meer wederzijds begrip tussen managers en werknemers. In Frankrijk daarentegen blijven de elites vaak afkomstig uit dezelfde scholen, wat de afstand vergroot.
Een dominantiemodel in plaats van samenwerking
Volgens de antropologen Kluckhohn en Strodtbeck bestaan er drie manieren om relaties te benaderen: dominantie, samenwerking en competitie (3). In de Verenigde Staten overheerst competitie, in Duitsland samenwerking, maar in Frankrijk dominantie. Dit leidt tot een relatie tussen manager en werknemer die lijkt op die tussen ouder en kind: ongelijk en soms verstikkend. Deze aanpak sluit steeds minder aan bij de verwachtingen van moderne werknemers, vooral bij jongere generaties die meer waarde hechten aan samenwerking en gelijkwaardigheid.
